Luật thừa kế đất đai có di chúc là nhóm quy định xác định quyền lợi người thừa kế khi chủ sử dụng đất qua đời và để lại di chúc hợp pháp. Nhiều gia đình lúng túng khi xử lý di sản là quyền sử dụng đất vì thiếu hiểu biết về điều kiện lập di chúc, người thừa kế bắt buộc hay trình tự khai nhận di sản. Bài viết giúp bạn đọc nắm rõ khái niệm thừa kế đất đai theo di chúc, điều kiện để di chúc về đất có hiệu lực, quyền lợi người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc, cùng vấn đề về di sản thờ cúng và di tặng. Nội dung cũng trình bày các bước khai nhận di sản đất đai theo di chúc để bạn đọc chủ động thực hiện thủ tục.
Luật thừa kế đất đai có di chúc là gì?
Luật thừa kế đất đai có di chúc quy định trường hợp người sử dụng đất lập văn bản hoặc di chúc miệng để chỉ định người được hưởng quyền sử dụng đất sau khi qua đời. Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển giao tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Người được chỉ định trong di chúc có thể là con cháu, người thân hoặc bất kỳ cá nhân, tổ chức nào mà người lập di chúc mong muốn trao quyền thừa kế.
Di chúc hiện nay được chia thành hai loại chính là di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Khi có di chúc hợp pháp, việc phân chia quyền sử dụng đất sẽ tuân theo nội dung di chúc thay vì áp dụng hàng thừa kế theo pháp luật, tuy pháp luật vẫn đặt ra một số giới hạn nhằm bảo vệ quyền lợi của người thừa kế đặc biệt.
Điều kiện để di chúc về đất đai hợp pháp
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc và không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc bằng văn bản nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Đối với người không biết chữ hoặc bị hạn chế về thể chất, di chúc phải được lập thành văn bản, có người làm chứng và được công chứng hoặc chứng thực theo quy định pháp luật.
Điều kiện về chủ thể lập di chúc
Điều kiện về chủ thể lập di chúc được quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt và không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép. Người từ đủ mười lăm đến chưa đủ mười tám tuổi vẫn có quyền lập di chúc bằng văn bản nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, còn người bị hạn chế thể chất hoặc không biết chữ thì di chúc phải có người làm chứng và được công chứng hoặc chứng thực.
Điều kiện về nội dung di chúc
Điều kiện về nội dung di chúc được nêu tại Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015. Một di chúc hợp pháp cần có ngày, tháng, năm lập di chúc, họ tên và nơi cư trú của người lập, họ tên người được hưởng cùng thông tin về di sản. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không viết tắt hoặc dùng ký hiệu, còn nếu có nhiều trang thì mỗi trang phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
Điều kiện về hình thức di chúc
Theo Điều 627 và Điều 629, Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng miệng trong trường hợp pháp luật quy định. Di chúc bằng văn bản không bắt buộc phải công chứng, chứng thực nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện để có hiệu lực theo quy định pháp luật.
Di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng của một người bị cái chết đe dọa và người đó không thể lập di chúc bằng văn bản. Người lập di chúc phải thể hiện ý chí cuối cùng trước ít nhất hai người làm chứng; những người làm chứng ghi chép lại và cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Điều kiện về quyền sử dụng đất
Để thực hiện quyền thừa kế đối với quyền sử dụng đất, cần căn cứ các điều kiện thực hiện quyền của người sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024. Trường hợp nhận thừa kế quyền sử dụng đất, người thừa kế cần thực hiện thủ tục đăng ký biến động theo quy định pháp luật về đất đai.
Việc thực hiện thủ tục còn phụ thuộc vào tình trạng pháp lý của quyền sử dụng đất và các giấy tờ liên quan. Do đó, cần kiểm tra Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tình trạng tranh chấp, kê biên và các hạn chế khác đối với quyền sử dụng đất trước khi thực hiện thủ tục nhận thừa kế và đăng ký sang tên.
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là nhóm đối tượng được pháp luật bảo vệ đặc biệt theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản, cùng con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu không được di chúc nhắc tên hoặc chỉ được hưởng ít hơn mức này. Tuy nhiên, họ sẽ không được hưởng quyền lợi này nếu từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Hiệu lực của di chúc
Hiệu lực của di chúc được quy định tại Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Di chúc phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm mở thừa kế, và sẽ không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần nếu người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc, hoặc tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế không còn tồn tại. Nếu di sản để lại chỉ còn một phần thì phần di chúc tương ứng vẫn được thực hiện, còn khi có nhiều bản di chúc cho cùng một tài sản thì chỉ bản lập sau cùng mới có giá trị.
Di sản dùng vào việc thờ cúng
Di sản dùng vào việc thờ cúng được quy định tại Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu người lập di chúc dành một phần di sản cho việc thờ cúng thì phần tài sản này không được chia thừa kế mà giao cho người được chỉ định quản lý, và nếu người này không thực hiện đúng thì những người thừa kế có quyền giao lại cho người khác quản lý. Riêng khi toàn bộ di sản không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đã mất, pháp luật không cho phép trích một phần di sản để dùng vào việc thờ cúng.
Di tặng trong di chúc
Di tặng trong di chúc là việc người lập di chúc dành một phần di sản để tặng cho người khác và nội dung di tặng phải được ghi rõ trong di chúc. Người được di tặng là cá nhân cần còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc đã thành thai trước đó và sinh ra còn sống, còn tổ chức được di tặng thì phải còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế. Người được di tặng thường không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với phần di tặng, trừ khi toàn bộ di sản không đủ thanh toán nghĩa vụ của người lập di chúc.
Các bước khai nhận di sản đất đai theo di chúc
Thủ tục nhận thừa kế quyền sử dụng đất thường gồm bước xác định người thừa kế và di sản, thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo quy định, sau đó đăng ký biến động đất đai để cập nhật người sử dụng đất. Người thừa kế cần chuẩn bị di chúc cùng các giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và giấy tờ về quyền sử dụng đất để thực hiện thủ tục.
Sau khi hoàn tất thủ tục về thừa kế, người nhận thừa kế thực hiện các nghĩa vụ tài chính và đăng ký biến động tại cơ quan có thẩm quyền theo quy định. Tùy từng trường hợp, hồ sơ và nghĩa vụ tài chính có thể khác nhau. Sau khi hoàn thành thủ tục đăng ký, thông tin người nhận thừa kế được cập nhật trên Giấy chứng nhận theo quy định pháp luật.
Kết luận
Luật thừa kế đất đai có di chúc mang đến hành lang pháp lý giúp cá nhân chủ động định đoạt quyền sử dụng đất theo ý nguyện, đồng thời bảo đảm quyền lợi tối thiểu cho người thừa kế đặc biệt. Qua nội dung trên, bạn đọc đã nắm khái niệm di chúc, điều kiện để di chúc về đất đai có hiệu lực, quy định về người thừa kế không phụ thuộc di chúc, hiệu lực của di chúc, di sản thờ cúng và di tặng. Mỗi trường hợp thừa kế đất đai có di chúc thường phát sinh tình huống pháp lý riêng, đòi hỏi tìm hiểu kỹ hoặc tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi thực hiện thủ tục. Nếu còn vướng mắc về luật thừa kế đất đai có di chúc, quý khách có thể liên hệ để được tư vấn.
Hãng luật Thủ Đức Sài Gòn
Số 01 đường số 2, Phường Linh Chiểu, TP. Thủ Đức, Tp. Hồ Chí Minh
Số điện thoại: 0937.218.686
Email: luatsunguyenhuungoc@gmail.com
